11 listopada 1918 roku jest symbolem odrodzenia Polski po 123 latach rozbiorów. Nie był jednak dniem, w którym jednym podpisem powstało gotowe państwo. Polska administracja, armia, rząd i granice kształtowały się stopniowo - w różnych częściach ziem polskich i często wśród sporów politycznych.
#Jesień 1918 roku: zaborcy tracą kontrolę
Pod koniec I wojny światowej sytuacja trzech mocarstw, które dokonały rozbiorów Rzeczypospolitej, zmieniła się zasadniczo. Rosja była pogrążona w rewolucji, Austro-Węgry rozpadały się, a Niemcy poniosły klęskę. Polskie ośrodki polityczne i wojskowe zaczęły przejmować władzę w kolejnych miejscowościach. W Krakowie nastąpiło to już 31 października, a w nocy z 6 na 7 listopada w Lublinie powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.
Nie istniał jeszcze jeden, powszechnie uznany ośrodek rządzący całym krajem. Odzyskiwanie niepodległości oznaczało jednocześnie wyzwalanie miast, organizowanie instytucji i rozstrzyganie, kto ma prawo reprezentować odradzające się państwo.
#Co wydarzyło się 11 listopada?
10 listopada do Warszawy przyjechał Józef Piłsudski, zwolniony z niemieckiego internowania w Magdeburgu. Następnego dnia Rada Regencyjna przekazała mu władzę wojskową i naczelne dowództwo nad podległymi jej oddziałami. Tego samego 11 listopada podpisano rozejm w Compiègne, kończący walki na froncie zachodnim I wojny światowej. W Warszawie trwało rozbrajanie niemieckich żołnierzy.
Zachował się afisz Rady Regencyjnej z 11 listopada. To ważny dokument epoki: mówi wprost o przekazaniu Piłsudskiemu dowództwa nad wojskiem, a nie o jednorazowym „utworzeniu” wszystkich instytucji niepodległej Polski.
#Państwo powstawało dalej - dzień po dniu
- 14 listopada: Rada Regencyjna rozwiązała się i przekazała Piłsudskiemu zwierzchnią władzę państwową.
- 16 listopada: Piłsudski rozesłał telegram zawiadamiający państwa obce o powstaniu niepodległej Polski.
- 18 listopada: powstał rząd Jędrzeja Moraczewskiego.
- 22 listopada: dekret określił tymczasowy ustrój najwyższych władz, a Piłsudski został Tymczasowym Naczelnikiem Państwa.
Również terytorium nowego państwa nie było jeszcze ustalone. O jego granicach rozstrzygały później działania dyplomatyczne, powstania i wojny, w tym powstanie wielkopolskie rozpoczęte w grudniu 1918 roku i wojna polsko-bolszewicka.
#Dlaczego świętujemy właśnie 11 listopada?
Data połączyła dwa przełomowe wydarzenia: zakończenie walk na froncie zachodnim wielkiej wojny oraz objęcie przez Piłsudskiego naczelnego dowództwa wojskowego. Z czasem stała się najważniejszym symbolem odrodzenia polskiej państwowości. Ustawowe Święto Niepodległości ustanowiono dopiero 23 kwietnia 1937 roku. Po II wojnie światowej zostało zniesione, a przywrócono je w 1989 roku.
11 listopada nie zamyka więc historii walki o niepodległość. Jest datą, która pozwala upamiętnić dłuższy proces i ludzi reprezentujących różne środowiska: polityków, żołnierzy, społeczników oraz mieszkańców przejmujących odpowiedzialność za własne miasta.